Lộng giả thành chân trên mạng
Ưu điểm của mạng xã hội là thông tin có thể lan truyền với tốc độ chóng mặt. Tuy nhiên, vì không có kiểm chứng như báo chí nên nội dung gốc có thể bị bóp méo, thêm thắt và sai lệch hoàn toàn so với sự thật, ý nghĩa ban đầu.
Mình để ý có vài thứ trên mạng xã hội Việt Nam tam sao thất bổn kiểu như vậy. Điều sai được cố ý hoặc vô ý lan truyền, rồi dần trở thành chân lý.
"Thất Tịch ăn chè đậu đỏ cầu duyên": Một blogger nổi tiếng nào đó dịch bậy hồng đậu thành đậu đỏ và ba xạo rằng ăn chè cầu duyên là truyền thống Trung Quốc. Hằng năm, "Hội độc thân" vẫn ăn chè đậu đỏ và các báo vẫn viết đây là theo quan niệm dân gian.
"Làm sự kiện kỵ nước mía": Brands Vietnam là fanpage đầu têu ra trò kiêng cữ nhảm nhí này và tích cực lan truyền. Dần dần, từ nghệ sĩ, ban sản xuất, content, media, thậm chí bây giờ cả agency truyền thông cũng kiêng cữ nước mía! Sự thật theo bác Mạc Can kể: vụ kiêng nước mía có từ hồi thập niên 90 – một đào hát cải lương uống nhiều nước mía trước giờ diễn nên bị mất giọng không hát được, phải hủy diễn nhiều buổi đã lên lịch. Khán giả phản ứng mạnh, gánh hát phải đền tiền và ảnh hưởng uy tín nên bầu ra quy định cấm đào kép uống nước mía trước giờ diễn. Giai thoại lan truyền trong các gánh hát cải lương, giờ tự nhiên thành kiêng cữ trong ngành tổ chức sự kiện.
"Kiến tạo": Kiến tạo là hành động xây dựng, thiết lập và tạo ra một thực thể, hệ thống hoặc giá trị mới. Nó mang tính quy mô, có quá trình và tầm nhìn chiến lược, khác với từ xây dựng thông thường. Gần đây, từ này bị lạm dụng trên quảng cáo rất nhiều. Kiểu chèn vô cho thêm hoa mỹ mà không hiểu ý nghĩa. Công ty mới ra mắt chưa bao lâu, lạ hoắc với người dùng cũng kiến tạo. Ra một cái app đơn giản cũng kiến tạo. Mấy bên bán khóa học cũng ăn theo đủ kiểu kiến tạo an vui, kiến tạo tương lai, kiến tạo thịnh vượng… Nói chung là dùng từ đao to búa lớn cho một điều bình thường, khiến cái từ đó dần trở nên tầm thường luôn.
Ví dụ cho chỗ dùng kiến tạo đúng là trường hợp của Văn phòng phẩm Thiên Long. Thiên Long có lịch sử lâu dài, tạo ra cả một đế chế văn phòng phẩm quen thuộc với người Việt, thay đổi được thói quen dùng hàng Trung Quốc của người tiêu dùng cuối những năm 80, thống lĩnh cả thị trường Đông Nam Á.
Mình tin rằng, dù là trong cuộc sống hay trên mạng xã hội, nếu cái sai, cái giả dối lặp lại thường xuyên mà không được cải chính thì sẽ tới một ngày người ta tin là thật, gây nguy hại khôn lường.
Phải tránh tiếp nhận thông tin một cách thụ động, luôn đặt câu hỏi về tính chính xác, động cơ và góc nhìn của những gì được cung cấp sẵn. Từ báo chí, mạng xã hội, quảng cáo cho đến truyền thông đại chúng đều nên như vậy.